Hạch toán ngoại tệ theo Thông tư 99

Hoc ke toan thuc hanh o thanh hoa

Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng mở rộng giao dịch quốc tế, các nghiệp vụ phát sinh bằng USD, EUR, JPY… trở nên phổ biến. Nếu không xử lý đúng tỷ giá và chênh lệch tỷ giá, báo cáo tài chính có thể sai lệch đáng kể.

Bài viết này hệ thống lại nguyên tắc xác định tỷ giá và hướng dẫn hạch toán ngoại tệ theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, đồng thời minh họa bằng ví dụ mới giúp kế toán dễ áp dụng vào thực tế.

1. Nguyên tắc xác định tỷ giá giao dịch thực tế

Theo quy định tại Phụ lục II của Thông tư 99/2025/TT-BTC, tỷ giá giao dịch thực tế trong kỳ được xác định như sau:

1.1. Khi mua, bán ngoại tệ với ngân hàng

Áp dụng tỷ giá ghi trong hợp đồng ký kết giữa doanh nghiệp và ngân hàng (đối với giao ngay, kỳ hạn, tương lai, quyền chọn, hoán đổi…).

1.2. Khi hợp đồng không quy định rõ tỷ giá thanh toán

Doanh nghiệp ghi sổ theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày phát sinh giao dịch, tùy theo bản chất tài khoản:

🔹 Đối với doanh thu, thu nhập khác

Nếu người mua đã trả tiền trước, phần doanh thu tương ứng với số tiền nhận trước được xác định theo tỷ giá tại thời điểm nhận tiền, không dùng tỷ giá tại ngày ghi nhận doanh thu.

🔹 Đối với chi phí trả trước

Chi phí phân bổ trong kỳ được xác định theo tỷ giá tại thời điểm thanh toán trước, không dùng tỷ giá tại ngày phân bổ.

🔹 Đối với tài sản mua có ứng trước

Phần giá trị tài sản tương ứng với khoản tiền trả trước được ghi nhận theo tỷ giá tại thời điểm trả trước.

1.3. Lựa chọn tỷ giá xấp xỉ

Doanh nghiệp có thể sử dụng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi thường xuyên giao dịch hoặc tỷ giá xấp xỉ (không chênh lệch quá ±1%).

Việc lựa chọn phải:

• Không làm sai lệch trọng yếu báo cáo tài chính
• Đảm bảo nguyên tắc nhất quán
• Thuyết minh rõ trên báo cáo tài chính

2. Hướng dẫn hạch toán các nghiệp vụ ngoại tệ

2.1. Mua hàng hóa, dịch vụ thanh toán ngay bằng ngoại tệ

Nợ các TK tài sản/chi phí (theo tỷ giá thực tế ngày giao dịch)
Nợ TK 635 (nếu lỗ tỷ giá)
Có TK 111, 112 (theo tỷ giá ghi sổ)
Có TK 515 (nếu lãi tỷ giá)

2.2. Mua hàng chưa thanh toán

Nợ các TK 152, 156, 211, 627, 641, 642… (tỷ giá ngày giao dịch)
Có TK 331, 341…

2.3. Ứng trước cho người bán bằng ngoại tệ

Khi ứng trước:

Nợ TK 331 (tỷ giá ngày ứng trước)
Nợ TK 635 (nếu lỗ)
Có TK 111, 112
Có TK 515 (nếu lãi)

Khi nhận hàng:

• Phần đã ứng trước → ghi theo tỷ giá ngày ứng trước
• Phần còn nợ → ghi theo tỷ giá ngày nhận hàng

2.4. Thanh toán nợ phải trả bằng ngoại tệ

Nợ TK 331, 341… (theo tỷ giá ghi sổ công nợ)
Nợ TK 635 (nếu lỗ)
Có TK 111, 112
Có TK 515 (nếu lãi)

2.5. Ghi nhận doanh thu bằng ngoại tệ

Nợ TK 111, 112, 131
Có TK 511, 711
Có TK 3331 (nếu có)

2.6. Nhận tiền trước của khách hàng bằng ngoại tệ

Khi nhận tiền:

Nợ TK 111, 112
Có TK 131

Khi giao hàng:

• Phần đã nhận trước → dùng tỷ giá tại ngày nhận tiền
• Phần còn lại → dùng tỷ giá tại ngày ghi nhận doanh thu

2.7. Thu nợ phải thu bằng ngoại tệ

Nợ TK 111, 112 (tỷ giá ngày giao dịch)
Nợ TK 635 (nếu lỗ)
Có TK 131, 138 (tỷ giá ghi sổ)
Có TK 515 (nếu lãi)

2.8. Ký quỹ, ký cược bằng ngoại tệ

Khi ký quỹ:
Nợ TK 244
Có TK 111, 112

Khi nhận lại:
Nợ TK 111, 112
Có TK 244

Chênh lệch tỷ giá ghi nhận vào 515 hoặc 635.

3. Ví dụ minh họa

Tình huống:

Công ty B xuất khẩu hàng hóa trị giá 20.000 USD (chưa VAT 0%) cho khách hàng nước ngoài.

• Ngày 05/03/2026: Khách hàng ứng trước 30% = 6.000 USD
• Ngày 28/03/2026: Giao hàng và nhận nốt 70%

Giả sử:

• Tỷ giá ngày 05/03: 24.000 VND/USD
• Tỷ giá ngày 28/03: 24.500 VND/USD

Bước 1: Nhận ứng trước

6.000 × 24.000 = 144.000.000 VND

Nợ TK 112: 144.000.000
Có TK 131: 144.000.000

Bước 2: Ghi nhận doanh thu khi giao hàng

Phần ứng trước:
6.000 × 24.000 = 144.000.000

Phần còn lại:
14.000 × 24.500 = 343.000.000

Tổng doanh thu:
487.000.000 VND

Ghi nhận:

Nợ TK 131: 487.000.000
Có TK 511: 487.000.000

Bước 3: Nhận nốt tiền còn lại

14.000 × 24.500 = 343.000.000

Nợ TK 112: 343.000.000
Có TK 131: 343.000.000

Kết luận

Hạch toán ngoại tệ theo đúng quy định của Thông tư 99 là nền tảng giúp doanh nghiệp đảm bảo tính minh bạch, kiểm soát rủi ro tỷ giá và phản ánh chính xác hiệu quả kinh doanh.

Khi nắm vững nguyên tắc xác định tỷ giá, cách xử lý chênh lệch và quy trình ghi nhận, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong quản trị tài chính và giảm thiểu rủi ro trong môi trường kinh doanh toàn cầu.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO KẾ TOÁN THỰC TẾ – TIN HỌC VĂN PHÒNG ATC

DỊCH VỤ KẾ TOÁN THUẾ ATC – THÀNH LẬP DOANH NGHIỆP ATC

Địa chỉ:

Số 01A45 Đại lộ Lê Lợi – Đông Hương – TP Thanh Hóa

( Mặt đường Đại lộ Lê Lợi, cách bưu điện tỉnh 1km về hướng Đông, hướng đi Big C)

Tel: 0948 815 368 – 0961 815 368

Nơi dạy kế toán thực hành tại Thanh Hóa

Nơi dạy kế toán thực hành ở Thanh Hóa